Dzãka Teatrowi Zimk dalo sã ùzdrzëc na binie Teatrë Strãnd (Teatr Wybrzeże) biôlégò wieloriba z romanë Hermana Melville’a. Zlapilë gò abò nié? Bëlo baro blëze, le nëkba warô dali. Do pòkùnë swiata! 

Ôrtë czëtaniô “Moby Dick’a”

Moby Dick Hermana Melville’a je jednã z tëch ksążk, jaczé mògą bëc czëtóné na wiele ôrtów. Mógbë chto rzec, że to je pòwiôstka ò wieloribniczim òkrãcë, żëcim marinów ë ò nieùstãplëwim gònienim jich kaptejnë Ahaba za biôłim kaszalotã. Kò pò richtoscë, na pierszi pòzdrzatk tak je. Blós le chto czëtôl (abò nawet nie czëtôl) tem wié, co w glãbszim znaczenim ten roman to je rozmëszlanie ò człowiekù, jegò relacjach ze swiatã, nôtërą, kawlã a samim sobą. Wiele lëdzi ùwôżô, że Moby Dick simbòlizëje wszëtkò to, co przerôstô czlowieka: Bòga, historiã, smierc abò samą krëjamnotã jistnieniô czlowieka.

Adóm Hébel - autor binowi adaptacëji „Moby Dick’a" ë reżiséra szpëtôklu - razã z aktorama Teatrë Zimk Teater Zymk pòdjãnë sã pòprôwdze trudni robòtë, czédë so ùdbalë przëniesc tą òpòwiedniã (òpòwiednia = mit) w swiat kaszëbsczégò jãzëka. Pòdlug mie - chterën òbezdrzôl nen òbrôzk na binie Stôrô Aptéka w Teatrze Strãnd (Teatr Wybrzeże) w Gduńskù 8 czerwca 2026 r. - nen ùtaleńtowóni performer i cali karno tą razą nie dwignãno do kùńca materie z jaką sã zmierzëlo.

Chaòs jakno Minotaùrów labirińt

Jô dosc chùtkò bél ùstali (tak gôdają kanadczi Kaszëbi czédë sã zmãczą) chaosã, jaczi - w towarzëstwie trzôskù (krzikaniô, rzucaniô scenicznima zachama) - nie schôdôl z binë przez wnetka póltora gòdzënë. To òn zaslonil wszelëjaczi próbë pòkôzaniô niszcząci mòcë òbsesje kaptejne Ahaba ë pògòdzeniô sã Ismaela z lëdzczim kawlã. To òn nie dôl zmerkac dze bë mialë bëc greńce czlowieczégò doznaniô. Ten òbarchniali chaos nie chcôl dac pòznac nëch lëdzi różnëch nôrodnosców, wiarów, jãzëków a kulturów, ti zalodżi żôglówca Pequod, jakno malégò òbrôzkù cali lëdzkòscë. Òn, ten niekara chaos, nie dôl sã przebic òstrzédze przed czlowieczim przëswiôdczenim, że wszëtkò mòżemë miec pòd naszą kòńtrolą.

Adóm Hébel broni sã tlomaczącë, że takô òd pòczątkù bëla kòncepcëjô:

„Pòkrok chaòsu w drëdżi pòłowie szpëtôklu béł zgódny z naszim zamëszlenim. To je Minotaùrów labirińt, w jaczim chce sã zatacëc zrodzoną z łżélstwa bestiã, a kòżdi krok wëkònóny pò tim grzechù gùbi człowieka jesz barżi. Jak sã wzérô na to, co dzysdniowi Ahabòwie robią z naszim swiatã, to jô so nie wëòbrôżóm tegò pòkazac jinaczi jak przez roscący chaòs."

Szymon Grot, gazétnik pòrtalu www.gdańsk.pl w swòji recenzëji téż dotikô ti sprawë:

„Dopiérze na kùńcu wdzar sã w to wszëtkò jaczis chaos. Jeżlë mòżna cos zarzucëc temù przedstôwienimù, to prôwdzëwie kùńc béł trochã za baro chaotyczny, a niechtërne akcentë mògłë bëc jinaczi rozłożoné. Z drëdżi stronë – cãżkò bë bëło to òsignąc, mającë leno sztërëch aktorów w całim szpëtôklu." 

Bògùmile Cirocczi, òbzérniczcë szpëtôklu, jednakò to nié blós nie przëszkôdzalo, le bëlo dobrą decizëją reżiséra:

„Dlô miã prawie ten chaòs i krzik wërôżôł nôlepi bùńt procëm... chaòsowi, namienieniu, lëdzczim kawlóm, wiedno lëchim wëbòróm itp. Jak w żëcym na tim tu swiece: (za) chùtkò, (za) głosno, (za) baro bòli..."

W żëcim, na binie... do mie to je tegò chaosë za wiele… A jeżlë ju, to jem dbë, co nót je nad tim chaosa përznã lepi reżiserskò panowac. Je to do zrobieniô w pòstãpnich pòkôzënkach, jaczé na zicher mdą, bò je jesz wiele lëdzi, co rôd taczi teater òbezdrzą. 

Dërch dali za biôlim wieloriba

Widzalo mie sã w Zimkòwim ùjãcim, jak prosti zachë, sprzãtë a simbòlë, mògą bëc wëzwëskóné dlô pòdskaceniô naji wëòbraznie. Ne wùziczi do wòżeniô wôrów w magazinach, krómach, slôdë w restaùrantach, jakno bôtë wieloribników bëlë w pąkt! Ne ruchë jakbë paczënamë! A jesz trap(ë) jaczi rôz bél wôltôrzã, rôz stolã w karczmie, cobë za sztót robic za marë, abò klôtkã, a téj zôs za òdpùstowi feretrón! Zó to nôleżą sã wiôldzé brawa! Jistno za ruchna w jaczi aktorze sã przezeblekalë! Jesz lefórczi! Të bëlë ale dobri.

Gra aktorskô téż zaslugùje na pòdsztrichniãcé. Kòżden z sztërzech aktorów wchôdôl w wiele ról i robil to z wiôldżim wëczëcim. Na apartné slowa ùznaniô zaslużil, pòlług mie, Patrik Mùdlawa, jaczi grôl m.jin. rolã òkrãtowégò knôpa Pipa. Jego gra bëla fùl emòcjów i wrażlëwòtë, a pòstacëjô Pipa, miédzë szalenstwã a glãbòczim pòznanim, òstala przez niegò pòkôzónô w spòsób baro przekònëwająci. W jegò interpretacëji bëlo widzec jistno dzecną niedowinnosc, jak téż tragiczné doswiôdczenié czlowieka, chterën zdrzôl w twôrz bezmiarowi mòrza i gwôsnégò losë.   

Czegò mie zafélalo, to wmikniãcô w rëbacczi jãzëk. To bë mòglo nen ùniwersalni roman ùczënic përznã barżi kaszëbsczim. Chòcbë w tim môlu, dze je gôdka ò tim, chto kòlé mô dostac z wieloribniczégò òkrãtu: marina, gdowa… Pò rëbackù to sã naziwô “dzelëc partë”, “dostac part”. To nie wëbrzmialo, tak jak wiele jinkszich znanków rëbacczégò swiata.

Je wiedzec, że „Moby Dick" Hermana Melville’a mòże téż bëc jinterpretowóni jak pòwiôstka ò tim, że nié wszëtkò, co nas spòtikô, mùszi miec szëk, jaczi mòżemë do kùńca pòjąc. Czasã mądrosc nie pòlégô na dobëcim, ale na przëjãcim krëjamnotë swiata… Dzãka Teatrowi Zimk jô ùzdrzôl biôlégò wieloriba, le że ten zôs dzes ùcek, co kôże nama, Kaszëbóm, nëkac za nim dali. Dërch dali. 

Szpëtôczel „Moby Dick” òstôl pòkôzóni w Teatrze Strãnd (Wybrzeże) na Gduńsczich Dniach Kaszëbsczich 2026.

• Scenarnik ë reżëseriô – Adóm Hébel / Adam Hebel
• Mùzika – Môrcën Kriża / Marcin Kryża
• Kòstiumë – Aneta Fitkaù / Aneta Fittkau
• Scenografiô – Môrcën Kriża a Tomôsz Kafel / Marcin Kryża i Tomasz Kafel
• Wëstąpilë: Patrik Mùdlawa / Patryk Mudlaw, Róman Hinca / Roman Hinc, Môrcën Kriża Marcin Kryża, Adóm Hébel / Adam Hebel
• Plakôt: Dominika Labùda / Dominika Labuda
• Techniczné òbslużenié - Francëszk Wandka / Franciszek Wandtke
• Jãzëkòwi kònsultacëjô (anielsczi) - Môrcën Mùtka / Marcin Mutka
• Jãzëkòwi kònsultacëjô (niemiecczi) - Agnesa Jiwaszkiewicz / Agnieszka Iwaszkiewicz

 Oglądaj:  Galeria zdjęć ze spektaklu „Moby Dick" Teatru Zymk

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 02.06.2026

„Pierwsza edycja odbyła się w ramach obchodów Roku Języka Kaszubskiego w powiecie i odbiła się szerokim echem" - przypomina pucki starosta, Jarosław Białk. Ma nadzieję, że tym razem będzie co najmniej podobnie.

„I zobaczymy, jak będzie w tym roku. Wielu młodych ludzi odgrażało się, że weźmie udział w konkursie. Bardzo się z tego cieszę. Podobało się też to przedsięwzięcie, pomysł - oddziałom Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Mam nadzieję, że również włączą się członkowie Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, a byłoby przemiło, gdyby nie jeden i nie drugi turysta, który odwiedza Polskie Morze, też zechciał wymyśleć jakieś słowo po kaszubsku, bo oni przecież też troszeczkę już się z kaszubskim osłuchali".

Konkurs ma pomóc kaszubszczyźnie nadążać za zmieniającą się rzeczywistością. W każdym żywym języku powstają przecież neologizmy.

„Chodzi o to, żeby język kaszubski był ciągle aktywny, ciągle żywy, ciągle obecny w życiu tutaj na Kaszubach. Życie podpowiada różne rozwiązania czy przedmioty, które trzeba nazwać, więc chcemy, żeby kaszubski język nie zostawał w tyle. W ubiegłym roku mówiłem o sztucznej inteligencji, żeby ją nazwać. Może w tym roku ktoś się znajdzie, kto będzie chciał właśnie to narzędzie nazwać po kaszubsku".

W pierwszej edycji za najlepsze uznano propozycje, by „achtikiem” zastąpić internetowego „lajka”, a na pizzę mówić „italski plińc”  Zgłoszenia przyjmowane są do 16. czerwca w Starostwie Powiatowym w Pucku.

Autor: Sylwia Bartosik, opracowanie: Weronika Koszałka  / zdj. Starostwo Powiatowe w Pucku

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 01.06.2026

Zainicjowała go grupa studentów z Etnofilologii Kaszubskiej na Uniwersytecie Gdańskim. Trzy lata temu był tylko projektem na zaliczenie, teraz jest  zdecydowanie czymś więcej.

„Stał się ważnym punktem na mapie kaszubskich wydarzeń kulturalnych" - mówi Monika Kapiszka, współpomysłodawczyni Slamu.

„Slam to je taczé wëdarzenié, jaczé òbchòdzą w rozmajitëch krajach i strònach, ale ù najù na Kaszëbach tegò jesz ni bëło. Tak më jesmë zorganizowelë pierszi Kaszëbsczi Poeticczi Slam. A terô, w tim rokù, w 2026 mómë jù trzecy Kaszëbsczi Poeticczi slam!”

„Pò prôwdze mùsza pòdsztrëchnąc, że ti lëdze tak na zôczątku nie wiedzelë z czim so mierzą, że ten slam nie bëł dlô nich czims normalnym. Òni mùszelë so do tego przënancec, a terô na trzecym slamie jô widzã, że òni so corôzka lepszi, corôzka barżi ambitni i corôzka wiãcy formów rozmajitëch chcą pòkôzac, a co za tim jidze rozwijô so téż kaszëbskô poezja". 

W trzecim Kaszubskim Poetyckim Slamie było trzech zwycięzców: wśród uczniów szkół średnich - Zuzanna Brzezińska, wśród dorosłych - Iwo Miśkowiak oraz Artur Jabłoński w kategorii poetów z przynajmniej jednym tomikiem wierszy na koncie.

Autor: Sylwia Bartosik, opracowanie: Weronika Koszałka  / zdj. Artur Jablonsczi

23 maja 2026 r. rodzena ë przëjacele òdprowadzëlë Antonigò Kónkela, doktora i kaszëbsczégò dzejôrza w jegò òstatną drogã w Jastarni

Chcącë òddac czczã nemù Czlowiekòwi, më przëbôcziwómë pògôdkã Antonigò Kónkela z Arturã Jablonsczim dlô Radia Kaszëbë, z maja 2019 rokù. Dokladno téj pòkôzôl sã smarą jegò „Kaszëbsczi leksikòn rëbacczi" (Kaszubski leksykon rybacki, wyd. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Biblioteka Jastarnicka). Antoni Kónkel miôl nôdzejã, że mdą gò czëtalë rëbôce ë że mdą chcelë dodac do niegò jesz wicy slów, cobë rëbackô gôdka nie zdżinãna.

W filmie wëkòrzëstóné wòstôl spiéw Bòżenë i Édmùnda Mùżów, wzãti z YouTube Jana Janusza.

Więcej: Archiwum 2019-2025

• W Pucku zaprezentowano „Kaszubski leksykon rybacki" (31.05.2019)

W Gdyni rozpoczęły się konsultacje w sprawie wprowadzenia dwujęzycznych, polsko-kaszubskich tablic z nazwą miasta. Opinie mieszkańców będą zbierane do 10 czerwca między innymi za pośrednictwem Internetu

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 20.05.2026

W skrócie:

• rozpoczęcie konsultacji społecznych w sprawie polsko-kaszubskich tablic w Gdyni
• zbieranie opinii mieszkańców online i stacjonarnie do 10 czerwca 2026 roku
• finansowanie wymiany tablic w całości ze środków budżetu państwa

„Wprowadzając nazwę Gdiniô chcemy zachęcić do używania języka kaszubskiego w przestrzeni publicznej" - mówi radna miasta, Natalia Kłopotek-Główczewska - i podkreślić, że Kaszubi są w Gdyni ważną częścią wielokulturowej społeczności. 

Gdinia leżi na Kaszëbach

„Mie so zdôwô, że te tôfle mògłë bë bëc ju dôwno, tak pò prôwdze, bò widzymë, jak wiele Kaszëbów dzëjô w Gdinie, jak chòc le Radio Kaszëbë je w Gdinie i téż robi bëlną robòtã w szkołach, gdze je ùczóny kaszëbsczi jãzëk. I to je taczi céch Gdini, że Gdinia leżi na Kaszëbach".

To nie sã dëtczi z miasta

„Dwujęzyczne tablice mogą być też ciekawostką dla turystów" - podkreśla radna i dodaje, że z miejskiej kasy nie trzeba będzie wydać na ich wymianę ani złotówki. 

„To wszëtkò regulëje ùstawa ò mniejszoscach z 2005 roku. To nie sã dëtczi z miasta i proszã so nie jiscëc, że bãdze fëlowało dëtków na sztrasë czë na cos jinégo. To je czile tôflów, jaczi przińdą z Ministérstwa Bënowëch Sprawów”.

Do 10 czerwca mieszkańcy Gdyni mogą się wypowiadać w tej sprawie w dwóch formach. Online poprzez formularz na Gdyńskiej Platformie Dialogu, albo stacjonarnie w Laboratorium Innowacji Społecznych. Przypomnijmy, że w tym roku Gdynia świętuje swoje setne urodziny i z tej okazji będzie ponownie gospodarzem Światowego Zjazdu Kaszubów. 

Czytaj dalej:

• Natalia Kłopotek-Główczewska: Gdiniô je na Kaszëbach
• Burmistrz Selin o dwujęzycznych tablicach w Jastarni
• Dwujęzyczne tablice także w gminie Kosakowo

„Umożliwia rewitalizację języka" - mówi prof. Paweł Małecki o internetowym słowniku języka łemkowskiego i narzędziach, które dzięki niemu powstają. Zebrano je na stronie lemko.tools, a to m.in. maszynowe tłumaczenie, syntezator mowy czy jej automatyczne rozpoznawanie

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 15.05.2026

„Zaczęło się od zdalnej pracy nad kontekstualnym słownikiem w papierowej wersji" - opisywał na naszej antenie profesor Akademii Górniczo-Hutniczej, który czuwał nad techniczną stroną przedsięwzięcia. Naturalnym dla niego krokiem była cyfryzacja, dla rozwoju bazy i lepszej dostępności, a co za tym idzie - wzbogacania języka łemkowskiego. 

„I wpisanie tego słowa właśnie do słownika da nam kilka wariantów takich, może rzadszych, ale ciekawszych i takich, które warto przypominać. Więc ten słownik też troszeczkę umożliwia właśnie taką rewitalizację tego języka i właśnie przypominanie sobie tych starszych słów. No bo jak z pamięci jednak użytkownicy nawet języka mówią czy piszą w danym języku, w mniejszościowym. No to nie ukrywajmy, że ten proces asymilacji i proces myślenia, często w języku większościowym, jest niemożliwy do uniknięcia".

SŁUCHAJ: Rozmowa „Na Widniku Kaszëbë" - Cyfrowe życie mowy. Artur Jabłoński i Paweł Małecki o ratowaniu języka, 14.05.2026

Dzięki wykorzystaniu nowoczesnej technologii oraz dorobku pokoleń pisarzy, dziennikarzy i tłumaczy powstała platforma językowa do nauki i do twórczej eksploracji języka łemkowskiego.

„Takiego narzędzia potrzebują Kaszubi by rozwijać swój język i śmielej go używać" - oceniał na naszej antenie dr Artur Jabłoński z Uniwersytetu Warszawskiego, kaszubski pisarz i działacz.

„W ostatnich badaniach, które prowadziliśmy jako Uniwersytet Warszawski Artes Liberales na północnych Kaszubach. Więcej Kaszubów deklaruje, że zna Kaszubski niż przyznaje się do tego, że mówi po Kaszubsku. Właśnie z powodu tego strachu. I odblokować ich, no to to jest po prostu krok do sukcesu. A może właśnie te narzędzia, których tutaj Paweł nam opowiada, spowodują, że tej blokady nie będzie".

Rozwiązania wypracowane dla Łemków są dostępne dla innych mniejszości. Rozmowy z oboma pasjonatami posłuchacie na naszej stronie w zakładce z podcastami.

Na tym nie koniec, bo do modeli językowych i kaszubszczyzny w dobie cyfrowej wrócimy jeszcze dziś po 16:00 w rozmowie z dr Piotrem Szatkowskim z Instytutu Slawistyki PAN. 

Źródło: Radio Kaszëbë

REDAKCJA POLECA:

• Piotr Szatkowski buduje kaszubski model sztucznej inteligencji
  
• Nie przestalë gadac w swòjim jãzëkù. Pòkôzënk kùńsztë Lemków [CSB]

W Łubianie w gminie Kościerzyna rodzice idą w ślady dzieci i będą się uczyć języka kaszubskiego. Rozpoczął się tam kurs dla dorosłych

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 12.05.2026

Zajęcia organizuje oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w ramach projektu „Gôdómë pò kaszëbskù w Łubianie”, który jest dofinansowany przez gminę Kościerzyna.

„Na pierwszą lekcję przyszło prawie 20 osób, wstęp jest wolny" - zachęca nauczycielka i dziennikarka Anna Cupa.

„Më ju zaczelë i to je cos baro piãknégò, przeszło baro wiele lëdzy. Mómë dzecë, jaczé chodzą na kaszëbsczi jãzek, jaczé ùczą sã w szkòle. I òne gôdale, më téż chcą go kąsk pòznac, bò më chcemë wiedzec jak sã czëta pò kaszëbskù. Dzecë nama cos  gôdają jak przińdą do dóm, a më nié wiémë, ò co jidze. Tej to je piãkno wespółrobòta i mëszlã, że to je téż taka przińdnota, że téż starszi – mëma, tatka, babcia, dziadek, starka i stark – mùszelë téż chòc kąsk pòznac ten nasz kaszëbsczi jãzëk.”

Spotkania będą się odbywały w podstawówce w Łubianie przez siedem najbliższych tygodni, zawsze w środę o 18.15.

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 08.05.2026

Po rozmowie w cztery oczy premier przyznał, że znalazł w Ojcu Świętym „kapitalnego rozmówcę", a wspólne poglądy mają m.in w kwestii pokoju na Ukrainie. Jaka była reakcja na prezent? Sprawdził Piotr Szyca.

Premier Donald Tusk powiedział papieżowi, że to prezent w języku kaszubskim, czyli starym słowiańskim języku, na który przetłumaczono Biblię. W zamian za Pięcioksiąg Mojżeszowy w języku kaszubskim, Donald Tusk otrzymał album o malarstwie z czego się ucieszył, bo opowiadał o nim na briefingu prasowym, już po spotkaniu z głową kościoła.

„Zbiory tutejsze... Ojciec Święty skądś się dowiedział, że sztuka, szczególnie malarstwo to też jedna z moich pasji. Dostałem taki tekst, pokażę go później i tam jedno słowo, które Ojciec Święty odniósł i do siebie i do mnie. Pewnie nie zasłużyłem na taką definicję, ale będę z dumą pokazywał ten tekst". 

Teraz miejmy nadzieję, że Leon XIV przy zgłębianiu Pięcioksiągu po kaszubsku zechce poduczyć się naszego języka.

Donald Tusk zaprosił papieża na pielgrzymkę do Polski. Ocenił, że może ona dojść do skutku w 2028 roku. 

Autor: Piotr Szyca, opracowanie: Weronika Koszałka /zdj. X/Donald Tusk

 SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 2.03.2026

„Dlatego my świętujemy już wiele, wiele lat i to święto wpisało się w kalendarz naszych kaszubskich świąt, ale też takich wydarzeń, kiedy mamy tę dumę z bycia Kaszubami, z naszej historii, kiedy możemy przeżywać tę historię. Kiedy to święto odbywa się w rozmaitych miejscach, kiedy ludzie 19 marca wywieszają kaszubskie flagi, kiedy wysyłają sobie dawniej SMS, a dzisiaj gdzieś w mediach społecznościowych wypisujemy, że cieszymy się z bycia Kaszubami. Uśmiechnij się, jesteś Kaszubą, jak to jest fajnie".

SŁUCHAJ ROZMOWY: Gość Dzień Dobry Kaszuby- A. Cupa: Kaszubszczyzna to nasza duma i codzienna praca 02.03.2026 

Nauczycielka i propagatorka języka kaszubskiego zachęcała na naszej antenie do nauki "rodnej mowy" także dorosłych. Podkreślała też jak ważne jest, by po kaszubsku mówić wszędzie i zawsze, nie tylko od święta. 

„Żebyśmy my Kaszubi, jak my jesteśmy w grupie, na stacji paliw, na jakimś wydarzeniu, na trasie, w pociągu, żebyśmy zaczęli po kaszubsku rozmawiać. Nie tylko od święta. To jest spore wyzwanie, ale to jest do zrobienia. I wtedy świat myślę że będzie piękniejszy, bo kaszubski język jest naprawdę piękny, taki melodyjny i człowiek czuje się taki radosny i fajnie się czuje, kiedy może po kaszubsku mówić"

Dzień Jedności Kaszubów przypada 19. marca, w rocznicę pierwszej pisemnej wzmianki o Kaszubach w dokumencie z XIII wieku. Społeczność szkolna z Łubiany oprócz własnych obchodów wybiera się m.in. na bicie akordeonowego rekordu do Władysławowa.

Autor: S.Bartosik / zdj. A.Cupa 

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 23.02.2026

Od 2005 roku język kaszubski ma status „języka regionalnego'' nadany przez Sejm RP. Według UNESCO język kaszubski należy do języków poważnie zagrożonych, dlatego codziennie musimy robić wszystko, by do wymarcia nie dopuścić.

„Najważniejsze, by było go jak najwięcej w przestrzeni publicznej i codziennych kontaktach"- mówi kaszubski działacz, Mateùsz Titës Meyer.

„Jak nôwicy czëtac pò kaszëbskù, gadac pò kaszëbskù. Jak nôwicy próbòwac pisac òsoblëwie w taczich codniowëch kòmùnikatorach, w jaczich bezpòstrzédnëch rozmòwach, tam na jaczichs social mediach, SMS-a, napisac pò kaszëbskù. Wëzëskac ten kaszëbsczi jãzëk w ògłoszeniach, w reklamie, w marketingù. Jak nôwikszy cësk mùszą miec naji samòrządowie cobë téż ten kaszëbsczi jãzek w taczim pùblicznim remië bëło widzec z przerozmajitëch rozegracjach, żebë bëł na sztrasach".

W Narodowym Spisie Powszechnym z 2011 roku, 108 000 osób deklarowało używanie języka kaszubskiego w kontaktach domowych. 10 lat później liczba ta spadła do 88 000.  

Autor: P. Szyca / zdj. Radio Kaszëbë

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 17.02.2026

To pozycja, która pomoże najmłodszym w nauce języka kaszubskiego. „Ten wëdôwk, jaczé szkólny dostóną, a to są cwiczënczi, w chtërnych dzecë mògą sobie pisac, kreslëc, malowac, to to jich òsoblëwie mdze ceszëło, bò to je dlô młodszëch dzecë." - gôda Danuta Pioch

Na rynku wydawniczym pojawiła się książka „Z kaszëbsczim w swiat. Zesziwk cwiczënków” autorstwa Danuty Pioch. „Skierowana jest do uczniów klas I–III szkoły podstawowej. Publikacja została dostosowana do możliwości poznawczych dzieci młodszych, w tym uczniów, którzy nie opanowali jeszcze w pełni umiejętności czytania i pisania" – mówi autorka.

„Ten wëdôwk, jaczé szkólny dostóną, a to są cwiczënczi, w chtërnych dzecë mògą sobie pisac, kreslëc, malowac, to to jich òsoblëwie mdze ceszëło, bò to je dlô młodszëch dzecë. A młodszë dzecë, prôwda je takô, jesz nie piszą, nie czëtają, dlôtegò jich aktiwnotë mùszô bëc pò rzãdkù tak przekierowónô na cos jinszégò: na malowanié, na sztrëchowanié, na taczi rzeczë. I prôwie taczi mdze ten cwiczënk, jaczi do nich trafi.”

„Danuta Pioch jest autorką wielu podręczników, od zawsze działającą na rzecz kaszubskiej edukacji"– mówiła podczas promocji w Mojuszu prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Bożena Ugowska. Jej wkład jest nieoceniony.

„Danusia, mòżna rzec, je jedną z mésterków, chtërna nie leno ùczëła, ale téż widzëła, co szkólnym je nót. Czegò jima trzeba i tim, co òna sama doswiadczëła na swòjich ùczbach, dzelała sã, pisała òd razu. Jeszcze nié mielë tegò ùstawù... òna ju tworzëła materiałë dlô szkólnëch, żebë òni mielë nôrzãdza, żebë szkòła bëła przëjaznô, żebë ùczba bëła efektiwnô, a szkólni żebë mielë nôrzãdza.”

Podczas spotkania promocyjnego przedstawiciele szkół, w których nauczany jest język kaszubski otrzymali okazowe egzemplarze tej książki.  

Autor: P. Szyca / zdj. UG Sierakowice 

SŁUCHA INFORMACJI: KLËKA, 29.01.2026

 „Tegoroczny laureat ma dorobek, obok którego nie można przejść obojętnie" – mówi prezes „Pomorańców” Iwo Miśkowiak – bo to doktor nauk humanistycznych, dziennikarz, historyk, pisarz, samorządowiec, założyciel Radia Kaszëbë i polsko-kaszubskiej szkoły podstawowej „Naja Szkòła” w Wejherowie, który prezesuje też stowarzyszeniu Perspektiva Kaszëbskô i przez sześć lat kierował Zrzeszeniem Kaszubsko-Pomorskim.

„Mamy przed sobą człowieka, który – choć może rzadziej o tym myślimy – łączy w sobie wiele ról: edukację, radio i literaturę. To postać być może momentami kontrowersyjna, ale niezwykle zasłużona, współpracująca z najważniejszymi wydawnictwami i stojąca za inicjatywami, które nie tylko trzymają poziom, ale wręcz wyznaczają nowe standardy. Jako autor i działacz w organizacjach kaszubskich, sięgnął po najwyższe laury. Artur Jabłoński swoimi wynikami i pracą w pełni zasłużył na tę nagrodę – i nikt nie ma wątpliwości, że to właściwy człowiek na właściwym miejscu."

Medal przyznawany jest od blisko 60 lat. „Znaleźć się wśród Stolemów wyróżnionych przez młodych działaczy to wielki zaszczyt" – mówi Artur Jabłoński.

„To je dlô mie wiôlgô éra. Nic tak nié ceszi jak wëapartnienié przez mlodëch aktywistów. Kò czlowiek czasã so mëszli że pòkòlenia pò nim gôdają jaczims jinim jãzëkã, ë mają czãsto swòje sprawë. Ale to nigdë nié je prôwda, blós je nót mieć ùszë szeroko domkłô. Je to ale redosc, czile chòc na sztót twój glos daje se czëc w kaszëbsczim rëmie. Jô jem rôd dëbelt téż dlôte, że móm dostóni Medal Stolema òd tegò prawie Zarządë Klubù Pomoraniô! Dôwno ju Klub nie miôł na szpëci taczich bëlnëch mlodëch dzejôrzów."

„Pomorańcy” ogłosili swój wybór, a teraz czekamy na wyznaczenie daty uroczystego wręczenia wyróżnienia.

Autorzy: S. Bartosik, P. Szyca / zdj. Klub Studencki Pomorania

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 22.01.2026

Nowa prezes ZKP i wyzwania organizacji

"Mamy statut, który określa nasze cele i ja się do takiej organizacji zapisałam, nie chcę tutaj niczego burzyć, ale na bazie tego wszystkiego i z tej spuścizny poprzednich pokoleń, poprzednich działaczy zrzeszeniowych chcę nadal budować właśnie wizję zrzeszenia jako organizacji nowoczesnej, odpowiadającej na potrzeby, na wyzwania i też takiej, która będzie zachęcała do tego, żeby każdy umiał znaleźć tutaj swoje miejsce. Przecież nie każdy musi należeć do organizacji, może nam po prostu sprzyjać, obserwować nas, czasami podpowiedzieć nawet słowa krytyczne, ja też bardzo chętnie przyjmuję." 

OGLĄDAJ: Gość Dzień Dobry Kaszuby - "Zachęcam do współdziałania" - apeluje Bożena Ugowska, nowa prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, 22.01.2026

Współdziałanie i rola języka kaszubskiego

Prezeska ZKP liczy na dialog z samorządami, bo jak mówi – mają bezpośredni wpływ na liczbę uczących się języka kaszubskiego w szkołach. Na naszej antenie zwróciła też uwagę rodzicom na potencjał jaki jest w kaszubszczyźnie dla ich dzieci.

„Apeluję do słuchaczy, żeby jednak pomyśleć o tym, że nie jest to jedynie wysiłek dla młodego człowieka, ale również inwestycja w jego rozwój, w jego tożsamość, w jego możliwości potem, nawet kreacji świata. Przecież widzimy, ile ludzi dzisiaj dzięki Kaszubszczyźnie może w jakiś sposób prosperować, pracować, zarabiać nawet".

SŁUCHAJ ROZMOWY: Gość Dzień Dobry Kaszuby - "Zachęcam do współdziałania" - apeluje Bożena Ugowska, nowa prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, 22.01.2026

Nowa prezes ZKP upatruje w mediach społecznościowych szansy na lepszą promocję działań organizacji, co może zachęcić też młodzież do zasilania jej szeregów. 

Autorzy: S. Bartosik, K. Sudoł / zdj. Radio Kaszëbë

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 19.01.2026

Tą wystawą Łemkowie pokazują, że ich kultura przetrwała mimo powojennych wysiedleń na zachodnie i północne ziemie Polski oraz że rozwijała się także w USA i Kanadzie. W Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie zaprezentowano prace blisko sześćdziesięciu łemkowskich / rusińskich artystów. Relację z uroczystości w jednej z najważniejszych instytucji muzealnych w Polsce przygotował Artur Jabłoński

Òtemkniãcé negò pòkôzënkù przërëchtowónégò przez dr. Michôla Szimkò ë cali wiôldżé karno pòmôgającëch lëdzi,scignãno do Warszawë Lemków z Pòlsczi ë zeza greńcë.

„Ta wystawa mówi jasno: nasza sztuka nie jest wyłącznie folklorem, nie jest ciekawostką etnograficzną, nie jest przypisem. Nasza sztuka jest autonomiczna, wielowymiarowa, zdolna do dialogu z nowoczesnością, do zadawania pytań o pamięć, traumę, wykorzenienie i trwanie."

OGLĄDAJ: Wystawa-opowieść o kulturze i historii Łemków - relacja wideo

Nie przestalë gadac w swòjim jãzëkù

Lemkòwie w Pòlsce, jakò jednota, doswiôdczoni są wëwiezenim z domôcëch Beskidów na zôpadné zemie przeznóné Pòlôchóm pò drëdżi swiatowi wòjnie. Procém témù, nigdë nie przestalë gadac w swòjim jãzëkù a rozkòscérzac swòji kulturë.

Na procem nocë

To nie je pierszi pòkôzënk kùńsztë Lemków / Rusënów, le pierszi tak òglowi, na jaczim zebróné są prôce z Pòlsczi, Ukrainë, Słowacje, Czech, Madziarsczi, Rumùnje, Chorwacje ë z diaspòrë w Sztécach Americzi – z kùńszta Andi Worhola mët – chterën je mòże nôbarżi znónim na swiece Lemka. Dzãkã ùpiartoscë Lemków – témù piarcémù do célu na procem nocë, jaczi je téż dobrze znóné Kaszëbóm – ë dzãka jinstitucjonalnémù wspiarci, glos Lemków / Rusënów daje sã czëc jesz wërazni we wszëdnim rëmie.

Wystawę zatytułowano: „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich”. Będzie dostępna w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie do końca czerwca tego roku.

Autorzy: S. Bartosik, A. Jabłoński / fot. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie

POSŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA 8.12.2025

Podczas prelekcji wybrzmiał też wątek kaszubski, który dotyczył wykorzystania sztucznej inteligencji – co sprawdził Piotr Szyca.

Gospodarzem konferencji był Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk pod przewodnictwem liderki grupy roboczej Nicole Dołowy. Ta grupa zajmuje się żywotnością językową. Była to okazja nie tylko do wymiany doświadczeń, ale też pomysłów na zwiększenie obecności języków mniejszościowych w mass mediach.

„I wydaje mi się, że dwie idee tutaj bardzo dobrze współgrają. Są zarówno wydarzenia takie poświęcone badaniom. Prezentujemy swoje wyniki badań, ale mamy też takie koła dyskusyjne właśnie praktyków, którzy używają języków mniejszościowych w swoim życiu codziennym i w swojej pracy medialnej."

ZOBACZ: Czy sztuczna inteligencja pomoże językowi kaszubskiemu? [wideo]

Jednym z takich prelegentów był Piotr Szatkowski. Mówił on o perspektywach i koncepcjach wdrożenia kaszubskiego w AI.

„Më ju tak përznã eksperimentowalë z tą sztëczną jinteligencją żebë téż përznã zacziła gadac pò kaszëbskù. Wszëtkò jidze ò to czile mómë materiôłów. Bò sztëcznô jinteligencjô nié diskriminëje blós jidze ò to żebë bëło full materiôłów ë tedë òna zacznie gadac pò kaszëbskù."

Do tego jednak daleka droga, by tak się stało jeszcze wiele kaszubskich treści musiałoby trafić do sieci, ale nie jest to temat niemożliwy do zrealizowania.

Autor: P. Szyca, A. Kummer / zdj. Artur Jabłoński