June 10, 2026 - 233 views
Tekst i zdjęcia: Artur Jablonsczi
Dzãka Teatrowi Zimk dalo sã ùzdrzëc na binie Teatrë Strãnd (Teatr Wybrzeże) biôlégò wieloriba z romanë Hermana Melville’a. Zlapilë gò abò nié? Bëlo baro blëze, le nëkba warô dali. Do pòkùnë swiata!
Ôrtë czëtaniô “Moby Dick’a”
Moby Dick Hermana Melville’a je jednã z tëch ksążk, jaczé mògą bëc czëtóné na wiele ôrtów. Mógbë chto rzec, że to je pòwiôstka ò wieloribniczim òkrãcë, żëcim marinów ë ò nieùstãplëwim gònienim jich kaptejnë Ahaba za biôłim kaszalotã. Kò pò richtoscë, na pierszi pòzdrzatk tak je. Blós le chto czëtôl (abò nawet nie czëtôl) tem wié, co w glãbszim znaczenim ten roman to je rozmëszlanie ò człowiekù, jegò relacjach ze swiatã, nôtërą, kawlã a samim sobą. Wiele lëdzi ùwôżô, że Moby Dick simbòlizëje wszëtkò to, co przerôstô czlowieka: Bòga, historiã, smierc abò samą krëjamnotã jistnieniô czlowieka.
Adóm Hébel - autor binowi adaptacëji „Moby Dick’a" ë reżiséra szpëtôklu - razã z aktorama Teatrë Zimk Teater Zymk pòdjãnë sã pòprôwdze trudni robòtë, czédë so ùdbalë przëniesc tą òpòwiedniã (òpòwiednia = mit) w swiat kaszëbsczégò jãzëka. Pòdlug mie - chterën òbezdrzôl nen òbrôzk na binie Stôrô Aptéka w Teatrze Strãnd (Teatr Wybrzeże) w Gduńskù 8 czerwca 2026 r. - nen ùtaleńtowóni performer i cali karno tą razą nie dwignãno do kùńca materie z jaką sã zmierzëlo.
Chaòs jakno Minotaùrów labirińt
Jô dosc chùtkò bél ùstali (tak gôdają kanadczi Kaszëbi czédë sã zmãczą) chaosã, jaczi - w towarzëstwie trzôskù (krzikaniô, rzucaniô scenicznima zachama) - nie schôdôl z binë przez wnetka póltora gòdzënë. To òn zaslonil wszelëjaczi próbë pòkôzaniô niszcząci mòcë òbsesje kaptejne Ahaba ë pògòdzeniô sã Ismaela z lëdzczim kawlã. To òn nie dôl zmerkac dze bë mialë bëc greńce czlowieczégò doznaniô. Ten òbarchniali chaos nie chcôl dac pòznac nëch lëdzi różnëch nôrodnosców, wiarów, jãzëków a kulturów, ti zalodżi żôglówca Pequod, jakno malégò òbrôzkù cali lëdzkòscë. Òn, ten niekara chaos, nie dôl sã przebic òstrzédze przed czlowieczim przëswiôdczenim, że wszëtkò mòżemë miec pòd naszą kòńtrolą.
Adóm Hébel broni sã tlomaczącë, że takô òd pòczątkù bëla kòncepcëjô:
„Pòkrok chaòsu w drëdżi pòłowie szpëtôklu béł zgódny z naszim zamëszlenim. To je Minotaùrów labirińt, w jaczim chce sã zatacëc zrodzoną z łżélstwa bestiã, a kòżdi krok wëkònóny pò tim grzechù gùbi człowieka jesz barżi. Jak sã wzérô na to, co dzysdniowi Ahabòwie robią z naszim swiatã, to jô so nie wëòbrôżóm tegò pòkazac jinaczi jak przez roscący chaòs."
Szymon Grot, gazétnik pòrtalu www.gdańsk.pl w swòji recenzëji téż dotikô ti sprawë:
„Dopiérze na kùńcu wdzar sã w to wszëtkò jaczis chaos. Jeżlë mòżna cos zarzucëc temù przedstôwienimù, to prôwdzëwie kùńc béł trochã za baro chaotyczny, a niechtërne akcentë mògłë bëc jinaczi rozłożoné. Z drëdżi stronë – cãżkò bë bëło to òsignąc, mającë leno sztërëch aktorów w całim szpëtôklu."
Bògùmile Cirocczi, òbzérniczcë szpëtôklu, jednakò to nié blós nie przëszkôdzalo, le bëlo dobrą decizëją reżiséra:
„Dlô miã prawie ten chaòs i krzik wërôżôł nôlepi bùńt procëm... chaòsowi, namienieniu, lëdzczim kawlóm, wiedno lëchim wëbòróm itp. Jak w żëcym na tim tu swiece: (za) chùtkò, (za) głosno, (za) baro bòli..."
W żëcim, na binie... do mie to je tegò chaosë za wiele… A jeżlë ju, to jem dbë, co nót je nad tim chaosa përznã lepi reżiserskò panowac. Je to do zrobieniô w pòstãpnich pòkôzënkach, jaczé na zicher mdą, bò je jesz wiele lëdzi, co rôd taczi teater òbezdrzą.
Dërch dali za biôlim wieloriba
Widzalo mie sã w Zimkòwim ùjãcim, jak prosti zachë, sprzãtë a simbòlë, mògą bëc wëzwëskóné dlô pòdskaceniô naji wëòbraznie. Ne wùziczi do wòżeniô wôrów w magazinach, krómach, slôdë w restaùrantach, jakno bôtë wieloribników bëlë w pąkt! Ne ruchë jakbë paczënamë! A jesz trap(ë) jaczi rôz bél wôltôrzã, rôz stolã w karczmie, cobë za sztót robic za marë, abò klôtkã, a téj zôs za òdpùstowi feretrón! Zó to nôleżą sã wiôldzé brawa! Jistno za ruchna w jaczi aktorze sã przezeblekalë! Jesz lefórczi! Të bëlë ale dobri.
Gra aktorskô téż zaslugùje na pòdsztrichniãcé. Kòżden z sztërzech aktorów wchôdôl w wiele ról i robil to z wiôldżim wëczëcim. Na apartné slowa ùznaniô zaslużil, pòlług mie, Patrik Mùdlawa, jaczi grôl m.jin. rolã òkrãtowégò knôpa Pipa. Jego gra bëla fùl emòcjów i wrażlëwòtë, a pòstacëjô Pipa, miédzë szalenstwã a glãbòczim pòznanim, òstala przez niegò pòkôzónô w spòsób baro przekònëwająci. W jegò interpretacëji bëlo widzec jistno dzecną niedowinnosc, jak téż tragiczné doswiôdczenié czlowieka, chterën zdrzôl w twôrz bezmiarowi mòrza i gwôsnégò losë.
Czegò mie zafélalo, to wmikniãcô w rëbacczi jãzëk. To bë mòglo nen ùniwersalni roman ùczënic përznã barżi kaszëbsczim. Chòcbë w tim môlu, dze je gôdka ò tim, chto kòlé mô dostac z wieloribniczégò òkrãtu: marina, gdowa… Pò rëbackù to sã naziwô “dzelëc partë”, “dostac part”. To nie wëbrzmialo, tak jak wiele jinkszich znanków rëbacczégò swiata.
Je wiedzec, że „Moby Dick" Hermana Melville’a mòże téż bëc jinterpretowóni jak pòwiôstka ò tim, że nié wszëtkò, co nas spòtikô, mùszi miec szëk, jaczi mòżemë do kùńca pòjąc. Czasã mądrosc nie pòlégô na dobëcim, ale na przëjãcim krëjamnotë swiata… Dzãka Teatrowi Zimk jô ùzdrzôl biôlégò wieloriba, le że ten zôs dzes ùcek, co kôże nama, Kaszëbóm, nëkac za nim dali. Dërch dali.
Szpëtôczel „Moby Dick” òstôl pòkôzóni w Teatrze Strãnd (Wybrzeże) na Gduńsczich Dniach Kaszëbsczich 2026.
- Scenarnik ë reżëseriô – Adóm Hébel / Adam Hebel
- Mùzika – Môrcën Kriża / Marcin Kryża
- Kòstiumë – Aneta Fitkaù / Aneta Fittkau
- Scenografiô – Môrcën Kriża a Tomôsz Kafel / Marcin Kryża i Tomasz Kafel
- Wëstąpilë: Patrik Mùdlawa / Patryk Mudlaw, Róman Hinca / Roman Hinc, Môrcën Kriża Marcin Kryża, Adóm Hébel / Adam Hebel
- Plakôt: Dominika Labùda / Dominika Labuda
- Techniczné òbslużenié - Francëszk Wandka / Franciszek Wandtke
- Jãzëkòwi kònsultacëjô (anielsczi) - Môrcën Mùtka / Marcin Mutka
- Jãzëkòwi kònsultacëjô (niemiecczi) - Agnesa Jiwaszkiewicz / Agnieszka Iwaszkiewicz
